अमरचे पत्र (६)....'समांतर पात्रांमधील अथांग डोह'

 वाचकांसाठी…

​सखीच्या निःस्वार्थ, प्रेमळ पत्रावर अमरचे हे उत्तर... आजचा "विशेष"!

​कधी कधी माणसाला स्वतःच्याच भावनांची खरी ताकद तेव्हा कळते, जेव्हा त्या गमावण्याची एक अनामिक भीती मनात जागी होते.

सखीच्या पत्राने आज अमरला आतून हलवून सोडले आहे.

नेहमी गंभीर आणि संयमी राहणारा अमर आज चक्क कबूल करतोय—

"कळत-नकळत मला तुझी केवढी तरी मोठी सवय झाली आहे... तुझ्याशिवायच्या जगाची अशी कल्पनासुद्धा नको वाटते मला!"

​शब्दांच्या पलीकडचे हे नाते,

ओटावाच्या त्या गोठलेल्या रात्रीत उमटलेला हा आर्त सूर,

आणि दोघांच्या नात्याला मिळालेली ही एक नवी प्रगल्भ दिशा...

​नक्की वाचा आणि तुमच्या प्रतिक्रिया कमेंट्समध्ये नक्की कळवा.

​अमरचे हे पूर्ण पत्र आणि या मालिकेतील मागील सर्व भाग वाचण्यासाठी खाली दिलेल्या link वर क्लिक करा. 👇

https://tejashrishinde.blogspot.com/2026/05/5.html

********

अमरचे पत्र (६)

'समांतर पात्रांमधील अथांग डोह'

​प्रिय सखी,

​            तुझं पत्र आलं आणि मी कित्येक प्रहर फक्त त्या उघड्या पानाकडे पाहत स्तब्ध बसून राहिलो.

​             बाहेर ओटावाच्या आकाशावर संध्याकाळचा राखाडी रंग दाटून आला होता. वाऱ्यावर हलकेच डोलणाऱ्या त्या ट्युलिप्सच्या बागेकडे बघताना माझ्या हातातलं तुझं पत्र थरथरत होतं. सखी, ज्या आत्मीयतेने, ज्या सहज करुणेने आणि निस्सीम प्रेमाने तू मला आवर्जून पत्र लिहितेस ना... ते वाचताना अनेकदा मला स्वतःचीच लाज वाटते. मी महिनान्-महिने मौन पाळतो, माझ्या आतल्या संकोचाचे, कोरडेपणाचे तट उभे करतो; आणि तू? तू मात्र माझ्या उत्तराची तशी फारशी फिकीरही न बाळगता, एका अखंड वाहणाऱ्या झऱ्यासारखी स्वतःला माझ्या ओंजळीत रिझवत राहतेस. तुझ्या प्रत्येक ओळीच्या तळातून माझ्या काळजीचा एक ओळखीचा, उबदार सूर पाझरत असतो... तो माझ्या गोठलेल्या एकांताला आतून हलवून सोडतो.

​           पण सखी... काल तुझं पत्र वाचून मन शांत होण्याऐवजी एका अनामिक, खोल भीतीमध्ये बुडून गेलं.

​           मनात एक विचार आला—जर कधी असं झालं की, तुझी ही पत्रं येणं अचानक बंद झालं तर? जर काळ असाच पुढे निघून गेला आणि आपण आपापल्या दोन वेगळ्या, समांतर अवकाशात इतके रमून गेलो की एकमेकांची सादही ऐकू येईनाशी झाली तर?

​           केवळ या विचारानेही काल रात्री माझा श्वास कंठाशी दाटून आला सखी. जीव असा काही कासावीस झाला म्हणून सांगू! कळत-नकळत, या कॉर्पोरेटच्या कृत्रिम जंजाळात जगताना, मला तुझी केवढी तरी मोठी सवय झाली आहे. हे अंतर हजारो मैलांचं असेल, महासागरांचं आणि वेळेच्या झोनचं असेल; पण तरीही जगाच्या पाठीवर कुठेही जाताना माझ्या अस्तित्वाला एकच केंद्रबिंदू राहिला आहे—तो म्हणजे तू!

​           तू स्वतःला नदीचं एक पात्र म्हणालीस आणि मला दुसरं. म्हणालीस, “आपण समांतर चालतो, पण एकमेकांत मिसळत नाही; कदाचित म्हणूनच हा ताजेपणा टिकून आहे.”

​           तुझं हे रूपक बुद्धीला कितीही अचूक वाटलं, तरी काल रात्री माझ्या अंतर्मनाने ते मानायला साफ नकार दिला सखी. नदीची दोन पात्रं कधी एकत्र येत नसतील, पण त्या दोन पात्रांच्या मधे जे पाणी वाहत असतं ना... ते त्या दोन्ही काठांना एकाच लयीत, एकाच वेळी भिजवत असतं! पात्रांची माती वेगळी असेल, पण त्यांना एकत्र वाहण्याची दिशा देणारा तो प्रवाह एकच असतो. आपल्यातलं हे अंतर मला वेगळेपण वाटत नाही; ते अंतर म्हणजे त्या दोन पात्रांमधला अथांग डोह आहे, ज्याच्या तळाशी आपण एका अदृश्य नाळेने जोडलेले आहोत. आणि मला भीती वाटते, की जर या नदीतलं पाणीच आटलं... तर त्या दोन कोरड्या, वांझोट्या पात्रांचं काय उरेल?

​खरं सांगू सखी? तुझ्याशिवायच्या जगाची अशी एखादी कल्पनासुद्धा नको वाटते मला.

​तू पत्रात विचारलंस, “अमर, तू कॅनडाच्या त्या बर्फाळ जगात इथल्या मातीच्या ओल्या गंधाला विसरलास का?”

​               कसा विसरू शकेन ग मी? अरे, माणूस परदेशात जाऊन तिथले रस्ते शिकतो, तिथली भाषा आणि शिष्टाचार आत्मसात करतो; पण त्याला लागलेली तहान तर त्याच्या मुळांचीच असते. इथे जेव्हा जेव्हा पहिला बर्फ वितळतो किंवा थंड हवेची एक बोचरी झुळूक माझ्या अंगावरून जाते, तेव्हा मला ओटावाचा थंडावा नाही जाणवत; मला मरीन ड्राईव्हच्या कट्ट्यावर तुझ्या खांद्याला लागून बसलेली ती एक पावसाळी संध्याकाळ आठवते.

​                तू लिहिलेला तो केबिनमधला मध्यमवयीन माणूस, तो उलटून ठेवलेला कौटुंबिक फोटो आणि शहरांची ती जीवघेणी तन्हाई... ते वाचून माझ्या अंगावर काटा आला. कारण त्या गृहस्थाच्या चेहऱ्यात मला अनेकदा माझा स्वतःचाच चेहरा दिसतो. आपण ज्याला करिअर, प्रगती, प्रमोशन म्हणतो ना—तो केवळ एक भुलाव्यांचा आरसा आहे. त्या आरशासमोर उभे राहून आपण रोज नवे मुखवटे चढवतो; पण संध्याकाळी जेव्हा हातातून कामाच्या फाईल्स सुटतात, तेव्हा जाणवतं की आतली ती मूळ पाटी अजूनही कोरीच आहे.

​           आणि रोमाच्या नात्याबद्दल तू जे लिहिलंस—“काही नाती आपल्यासोबत राहण्यासाठी नसतात, ती आपल्यातून जाण्यासाठी येतात, एखाद्या ऋतूसारखी, एखाद्या पुस्तकातल्या वाक्यासारखी...”

​             सखी, तुझं हे वाक्य निव्वळ अप्रतिम आहे. पण एका गोष्टीवर माझं तुझ्याशी कडाडून भांडण आहे. तुला जगाची सगळी नाती एखाद्या ऋतूसारखी वाटू देत; पण आपल्या या नात्याला मात्र त्या तात्पुरत्या पानांची उपमा देऊ नकोस. तू माझ्या आयुष्यातून ‘जाण्यासाठी’ आलेला ऋतू नाहीस, तर माझ्या आतल्या सगळ्या ऋतूंना अर्थ देणारं आकाश आहेस!

​               जर तू एखादं पुस्तक असतीस, तर मी तुला वाचून कधीच कपाटात बंद केलं नसतं. उलट त्या पुस्तकाची प्रत्येक ओळ रोज रात्री झोपण्यापूर्वी स्वतःच्या छातीवर ठेवून निजलो असतो. तू माझ्या अस्तित्वातून वजा झालीस, तर माझ्यात शिल्लक राहण्यासारखं काहीच नसेल सखी. हा माझा आग्रह नाही, हा माझा मालकीहक्कही नाही; हे केवळ त्या एकांताचं सत्य आहे, जो मी इथे बर्फाच्या देशात रोज रात्रंदिवस भोगतो आहे.

​                तू 'Anne of Green Gables' मधल्या अ‍ॅनचा उल्लेख केलास. प्रिन्स एडवर्ड आयलंडच्या त्या लाल मातीची आणि लाकडी घरांची स्वप्नं पाहिलीस.

​               तुला सांगतो सखी, पुढच्या महिन्यात मी एका वीकेंडला मॉन्ट्रियल आणि क्वेबेकच्या दिशेने निघतो आहे. तू सांगितल्याप्रमाणे त्या दगडी रस्त्यांवरून चालताना, तिथल्या जुन्या फ्रेंच कॅफेजमधून येणारा दालचिनी आणि ताज्या कॉफीचा सुगंध मी फक्त स्वतःच्या नाकाने नाही, तर तुझ्या श्वासाने अनुभवणार आहे. आणि हो, नायगराच्या त्या अथांग, रौद्र धबधब्यासमोर जेव्हा मी उभा राहीन, तेव्हा त्या प्रचंड गर्जनेमध्ये मी माझे सगळे अहंकार, माझ्या मनाभोवती मीच बांधून ठेवलेल्या तटबंदी आणि हे सगळे अनाठायी संकोच फेकून देणार आहे.

               ​त्या कोसळणाऱ्या पांढऱ्याशुभ्र पाण्याच्या तुषारांमध्ये मी माझे दोन्ही हात पसरून उभा राहीन... आणि त्या अथांगतेकडे पाहत, न बोलता फक्त एकच साद घालेन. ती साद कोणासाठी असेल, हे तुला वेगळं सांगायला हवं का?

​तू तिकडच्या स्त्रियांच्या स्वातंत्र्याबद्दल आणि त्यांच्या आत्मविश्वासाबद्दल विचारलंस ना?

​               इथल्या स्त्रिया खरोखरच अतिशय सुंदर, मोकळ्या आणि स्वतंत्र आहेत. त्यांच्या डोळ्यांत एक निर्भय आकाश दिसतं. पण सखी, जेव्हा त्या माझ्या समोरून आत्मविश्वासाने निघून जातात, तेव्हा मला त्यांच्या रूपाचं कौतुक वाटतं; पण माझ्या मनाचा ठाव मात्र त्या कधीच घेऊ शकत नाहीत. कारण माझ्या मनाचा तळ ज्या नजरेने आधीच शोधून ठेवला आहे, त्या नजरेची बरोबरी या जगातलं कुठलंही स्वातंत्र्य किंवा कुठलंही सौंदर्य करूच शकत नाही. ज्या डोळ्यांनी माझ्या साध्या मौनाचाही अर्थ लावला आहे, त्या डोळ्यांच्या पुढे मला जगातील प्रत्येक रूप फिकं वाटतं.

​             इथे खिडकीबाहेरचा अंधार आता अथांग झाला आहे. रस्त्यावरचे दिवे बर्फाच्या ओल्या थरांवर पिवळट, मंद प्रकाशाची नक्षी कोरत आहेत.

​             मला माहीत आहे, तिथे मुंबईत आता पहाट होत आलेली असेल. तुझ्या खिडकीतून रातराणीचा मंद सुवास हळूहळू ओसरत असेल आणि आकाशात तांबडं फुटायला सुरुवात झाली असेल.

​            आपण एकाच वेळी दोन वेगवेगळ्या कालचक्रात जगत आहोत. मी अंधाराच्या कुशीत शिरताना तू प्रकाशाची नवी पहाट अंगावर घेत असशील. पण सखी, काळ आणि अवकाशाची ही गणितं आपल्यासाठी व्यर्थ आहेत. आपल्यातील ही जवळीक कोणत्याही अंतराने, कोणत्याही ऋतूने कधीच कमी होणार नाही... किंबहुना, ती तशी होऊ नये, हीच माझी या शांततेत चाललेली एकमेव प्रार्थना आहे.

​तू लिहिलीस ना शेवटची सही—

“तुझ्या ऋतूंना स्वतःत साठवून ठेवणारी, सखी...”

​त्यावर मी काय उत्तर देऊ?

​               माझ्या आयुष्यात जर काही खरे रंग उरले असतील, तर ते केवळ तुझ्या असण्याने आहेत. जर तू हे ऋतू साठवणं सोडून दिलंस, तर हा अमर कायमचा बर्फाखाली गोठून जाईल.

               ​स्वतःला जप. त्या पावसाच्या थेंबांना माझ्या वतीनेही स्पर्श कर. आणि पत्रांची ही अखंड साखळी कधी तुटू देऊ नकोस... कारण या दूरच्या देशात, हा माणूस केवळ तुझ्या शब्दांच्या उबेवर जिवंत आहे.

​तुझ्या त्या समांतर पात्राला आतून कवेत घेणारा, आणि शब्दांच्या पलीकडे केवळ तुझाच असणारा..
​                          अमर