अलक ( एक सुंदर लेखनप्रकार )

 अलक 

क्षण, सावली आणि न बोललेल्या भावनांचा लेखनप्रकार

(प्रस्तावना)

               काही क्षण असे असतात, की ते घडत असतानाच आपल्याला कळतं....हे साधे क्षण नाहीत. त्यांच्यात एक हलकीशी थरथर असते, नजरेला न दिसणारी पण मनाला जाणवणारी. असे क्षण शब्दांच्या हाती लागत नाहीत,  ते फक्त आपल्या संवेदनांच्या काठावर विसावतात. त्या क्षणांची नाजूकता, त्यात दडलेली अस्पष्ट ओढ, आणि त्यातून उठणारा धूसर उजेड...हे सर्व पकडण्याचा प्रयत्न म्हणजेच अलक. 

             अलक हे साहित्याच्या धुळकट मार्गावर उभं असलेलं एक शांत, सूक्ष्म, मितभाषी रूप, जिथे शब्दांपेक्षा जास्त "अर्थ" त्यांच्या मधल्या शांत जागेतून जन्म घेतो.

              अलक हा एक स्वतंत्र लेखनप्रकार आहे - निबंध नाही, कविता नाही, आणि कथा तर अजिबात नाही. तो या तिन्हींच्या सीमारेषांवर उभा राहून तिन्हींच्या सौंदर्याची एक वेगळीच छटा बाळगतो. अलकात लेखक भावना थेट उघड करीत नाही, तो फक्त एक चिन्ह देतो, एक हलकीशी प्रतिमा देतो. वाचक त्या प्रतिमेत स्वतःचा अर्थ शोधतो. म्हणूनच अलक वाचताना अनुभूतीची प्रक्रिया अंतर्मुख होते; जणू वाचक स्वतःच्या मनातल्या एखाद्या जुन्या, विसरलेल्या क्षणाशी अचानक भिडतो. अलकाची ताकद त्याच्या अपूर्णतेत आहे....तो पूर्ण अर्थ सांगत नाही, पण त्याच्या सावलीत वाचकाच्या अनुभवांना नवे अर्थ जन्म घेतात.

                  प्रत्येक अलकाच्या केंद्रस्थानी एक क्षण असतो. एक क्षण, जो भासतो साधा - पण त्याच्या आत काहीतरी न उलगडलेलं असतं. कधी तो क्षण एका नजरेतून निर्माण होतो, कधी वाऱ्याच्या झुळुकीतून, कधी ओंजळीत मावू न शकणाऱ्या उजेडातून. 

          खाली लिहिलेल्या अलक विषयी थोडक्यात सांगायचे झाले तर....

            काही क्षण असे असतात की ते खरोखर घडतात की आपल्या मनात जन्म घेतात, हेच समजत नाही. या अलकातील क्षणही तसाच आहे....रात्रीच्या शांततेत त्याच्या मागे दिसलेला एक हलका प्रकाश. हा प्रकाश फक्त उजेड नसून, त्यात स्मृती, न बोललेल्या भावना आणि एक अस्पष्ट ओढ दडलेली आहे. क्षण साधा दिसला तरी त्यात वेळ, अंतर आणि अनामिक भावना गुंफलेल्या आहेत. नजर मिळते, पण अर्थ मिळत नाही; प्रकाश दिसतो, पण स्पर्श होत नाही; भावना जागी होते, पण उलगडत नाही. हे अलक आपल्याला त्या नाजूक जागी नेऊन ठेवतं, जिथे भावना शब्दांच्या पुढे जातात आणि फक्त हलक्या कंपनांसारख्या मनात उमटत राहतात. हे म्हणजे....प्रकाशाच्या काठावर उभं राहून, त्याच्या शांत अंधारातील गूढतेचा अनुभव घेणं.

अलक 

 निःशब्दतेच्या काठावर थांबलेला प्रकाश

रात्रीच्या गाढ शांततेत,

एक क्षीण प्रकाश

त्याच्या मागे येत होता...

जणू कुणीतरी विसरलेली संध्याकाळ घेवून 

त्याच्या खांद्यावरून परत फिरायला आला होता.

मी दूर उभी होते;

वातावरणातील स्थिरतेला

अचानक एक अदृश्य लहर येऊन स्पर्श करत गेली..

काहीतरी उमजणारं,

पण उमगण्याआधीच स्वतःला मागे सरकवणारं.

त्याच्या पावलांच्या अवतीभवती

सावल्या आपणहून बदलत होत्या;

कधी आकार बनत,

कधी आकार गाळत,

तर कधी जणू त्याला ओळख न देण्याचा हट्ट करत.

क्षणभर वाटलं...

अंधारालाही त्याच्याबद्दल

काहीतरी सांगायचं होतं,

पण त्याने शब्द शोधले नव्हते.

त्याने माझ्याकडे पाहिलं..

पण ती नजर

माझ्यावर न थांबता

माझ्या आणि त्याच्या मधल्या

अवकाशात विरून गेली;

जणू एखादी भावना

स्वतःचा आकार घेण्याआधीच

उलगडण्याची भीती वाटून

प्रकाशाच्या आड लपली होती.

तेव्हा पहिल्यांदा मला कळलं -

काही क्षण

आपल्या जवळ येत नाहीत;

आपण त्यांच्यापर्यंत गेलो,

तरी ते

आपल्या सावलीला हात लावून न पाहता

तिथेच थांबून राहतात.

त्या रात्रीचा प्रकाश

माझ्या डोळ्यांत उतरला नाही...

तो फक्त

माझ्या मनाच्या एका अंधाऱ्या कोपऱ्यात

आपला हलकासा ठसा उमटवून गेला;

इतका सूक्ष्म

की त्याचा अर्थ

आजपर्यंत

अर्थाच्या स्वरूपात दिसला नाही..

फक्त

एक कंपन म्हणून

आत कुठेतरी वाहत राहिला…!

        

- तेजश्री शिंदे ✍️