अपूर्णतेचा उत्सव: 'वाबी-साबी'
अपूर्णतेचा उत्सव: 'वाबी-साबी'
आपण एका अशा जगात जगत आहोत, जिथे प्रत्येक गोष्टीमध्ये 'परिपूर्णता' शोधण्याचा एक अघोषित अट्टाहास सुरू आहे. सुंदर दिसणं, यशस्वी होणं, नाती टिकवणं... या सगळ्यावर हुकमी परिपूर्णतेचा एक दबाव सतत असतो. पण निसर्गाचा नियम वेगळा आहे. निसर्ग कधीच सरळ रेषेत चालत नाही. तो वळणावळणांचा, सुकलेल्या पानांचा आणि कोसळणाऱ्या ऋतूंचा स्वीकार करतो.
जपानी संस्कृतीमध्ये एक अतिशय देखणी संकल्पना आहे—'वाबी-साबी' (Wabi-Sabi).
'वाबी-साबी' म्हणजे अपूर्णतेमध्ये, निसर्गाच्या अनित्यतेमध्ये आणि काळाच्या ओघात झिजलेल्या गोष्टींमध्ये सौंदर्य शोधण्याची कला. तुटलेलं मडकं, जुनी झालेली भिंत, किंवा आयुष्याच्या संघर्षात चेहऱ्यावर उमटलेल्या सुरकुत्या... या गोष्टी कुरूप नसून, त्यांच्याकडे स्वतःचा एक समृद्ध इतिहास आहे, हा विचार म्हणजे वाबी-साबी.
जेव्हा एखादी चिनी मातीची मौल्यवान वस्तू तुटते, तेव्हा जपानमध्ये ती फेकून न देता सोन्याच्या रसाने सांधली जाते (ज्याला 'किंतसुगी' म्हणतात). म्हणजेच, त्या वस्तूचे तडे लपवले जात नाहीत, तर ते सोन्याने सजवून तिचे 'तुटणे' अधिक देखणे केले जाते.
ही कविता नेमका हाच विचार मांडते. आपल्या आयुष्यातील अपूर्ण राहिलेली स्वप्नं, अर्धवट सुटलेली नाती आणि भूतकाळातील जखमांच्या खुणा लपवण्याऐवजी, त्यांना स्वाभिमानाने स्वीकारण्याचा हा एक काव्यात्मक प्रवास आहे. जीवन ही कोणती जीवघेणी शर्यत नसून, स्वतःच्या कमतरतांसह स्वतःवर प्रेम करण्याचा एक संथ आणि नितांत सुंदर सोहळा आहे, याची जाणीव ही रचना करून देते.
चला तर मग, परिपूर्णतेचा मुखवटा बाजूला सारून, स्वतःच्या अपूर्णतेला मिठी मारूया... या कवितेच्या माध्यमातून.
****************
वाबी-साबी
भेगाळलेल्या मडक्यातून कधी
लख्ख चंद्र चांदणं सांडतो...
आणि झिजलेल्या दाराच्या चौकटीतून
घराला इतिहासाचा जिवंत स्पर्श मिळतो.
जपानच्या एका संथ, शांत शब्दाने
मला एका संध्याकाळी हळूच हाक दिली—
'वाबी-साबी'.
तो म्हणाला,
"परिपूर्णतेच्या अट्टाहासातून बाहेर ये,
कधीतरी या अपूर्णतेलाही घट्ट मिठी मार."
बघ ना, निसर्गाने कधी
काटकोनात सरळ रेषा काढल्याच नाहीत.
ती वाकडी झालेली फांदी,
ते एक सुकलेलं एकाकी पान,
पावसाने धुऊन फिकट झालेली जुनी भिंत,
आणि अनुभवांच्या सुरकुत्यांनी भरलेला चेहरा...
यांचीही एक स्वतःची मूक भाषा असते,
जी सौंदर्याची रूढ व्याख्या बदलून टाकते.
फूल उमलतं तेव्हा सुंदर असतंच,
पण देठावरून गळताना... ते ऋतूचा अर्थ शिकवतं.
नदी समुद्राला मिळते म्हणून महान नसते,
ती वाटेतली खडकाळ वळणं स्वीकारते म्हणून जिवंत असते.
आता... माझ्या जखमांवरच्या खुणा
मी जगापासून लपवत नाही.
काही स्वप्नं अर्धवट राहिली,
काही माणसं अर्ध्या वाटेवर हात सोडून गेली,
काही शब्द ओठांच्या उंबरठ्यावरच विरघळून गेले...
पण वाबी-साबी मला रोज शिकवत राहिला—
की हरवलेलंही तितकंच सुंदर असतं,
झिजलेलंही तितकंच मौल्यवान असतं,
आणि अपूर्णतेच्या गर्भातच
पूर्णत्वाची सर्वात खरी चाहूल दडलेली असते.
म्हणूनच आता,
आयुष्याचं पान उलटताना मी दोष मोजत नाही.
मी शोधत राहते...
तुटलेल्या कडांवर चमकणारा कोवळा प्रकाश,
रिकाम्या जागांमध्ये भरून राहिलेली संथ शांतता,
आणि काळाच्या स्पर्शाने अधिक देखणं झालेलं अस्तित्व.
कारण जीवन ही...
परिपूर्णतेची कोणती जीवघेणी शर्यत नाही,
तर,
तुझ्या-माझ्या अपूर्णतेचा सोहळा साजरी करणारी,
वाबी-साबीची एक शांत, संथ आणि नितांत सुंदर कविता आहे.
फार सुंदर तेजू
ReplyDeleteThank you 😊
Deleteखूप छान लिहितेस! लिहीत रहा!
Delete"तेजश्री , तुझा ब्लॉग म्हणजे आमच्या धावपळीच्या आयुष्यात एक 'संथ शांत कोपरा' आहे. वाबी-साबी वाचून आजपासून माझ्या जखमांच्या खुणा लपवणार नाही. कारण तु शिकवलंस - झिजलेलंही मौल्यवान असतं. Proud to have a friend like you. All the best for new posting! 🙏"_
ReplyDeleteमनापासून धन्यवाद 🙏
DeleteVery well written
ReplyDeleteनितांत सुंदर.. अपूर्णतेतील पूर्णतः
ReplyDeleteखूप सुंदर Teju.. अपूर्णेतेतील पूर्णत्व शोधण्याचा अनोखा प्रवास.. तुझे शब्दांकित रेखाटन ही सुंदर जपानी तत्वज्ञान आयुष्याकडे बघण्याचा वेगळा दृष्टिकोन देते .. छोट्या छोट्या कन्सेप्ट पण life lessons खूप मोठा असतो..wabi sabi आवडले.. आचरणात आणणे अवघड आहे पण अशक्य नाही.. thanks for sharing
ReplyDeleteमनापासून धन्यवाद !
Deleteअत्यंत सुंदर कविता आहे.. अपूर्ण ही स्वीकारून सुंदर आकर्षक करता येणे हेच जीवन खूप छान मांडणी "वबी -साबी " अपूर्णतेचा उसत्व..
ReplyDeleteखूप छान तेजु!
ReplyDeleteखरेच perfection च्या नादात आपण जगणं हरवून बसतो
गोडी अपूर्णतेची लावील वेड जीवा
Wabi Sabi आवडले 👌🏻👌🏻👌🏻
तेजुडे, नेहमीप्रमाणेच खूप छान आणि नेहमीप्रमाणे *चं* खूप आवडली कविता 👌👌मला तुमच्या सगळ्या कविता आवडतात. त्यात ही विशेष सुंदर आहे. "वाबी साबी" या जपानी तत्वज्ञानातली "किंतुसुगी" ही एक माणसाला खूप काही शिकवणारी कला.जेव्हा एखादं मातीचं किंवा चिनीमातीचं भांड फुटतं, तिला तडे जातात तेव्हा ते सोने,चांदी किंवा प्लॅटिनमयुक्त लाखेने जोडतात किंवा त्या भेगा भरतात, ती तुटलेली वस्तू लपवण्याचा प्रयत्न न करता उलट सोन्याचा वापर करुन अधिक ठळकपणे दाखवतात. त्यामुळे ती वस्तू पूर्वीपेक्षा जास्त सुंदर आणि मौल्यवान होते, प्रत्येक भांडं वेगळ्या पद्धतीने फुटत असल्याने दुरुस्ती नंतर तयार होणारी नक्षी unique असते. तेजुने तिच्या कवितेत सुद्धा ही संकल्पना सुंदर प्रकारे मांडली. जिच्यामुळे आपल्या(मानवी )आयुष्यातल्या जखमा, कठीण प्रसंग लपवण्याची गरज नाही त्या अनुभवातून शिकून आपण पुन्हा उभे राहतो तेव्हा आपण पूर्वीपेक्षा अधिक सुंदर, खंबीर आणि मौल्यवान बनतो. *तुमची ही कविता एक दिवस शाळेतल्या मुलांना अभ्यासाला निश्चितच लावली जाईल हा आशीर्वाद, अपेक्षा व शुभेच्छा!* 🌹🌹🌹 (तळ टीप - कविता वाचून रस ग्रहण करण्याचा मोह आवरू न शकल्याने लिहिले आहे 😍)
ReplyDeleteThank you so much maam 😍😍😍
Deleteअतिशय समर्पक व शब्दांची सुंदर गुंफण करून तरळ नितळ कविता साकारली आहेस तेजू
ReplyDeleteवाचतांना तन्मयतेने एकएक निखलेली निसटलेली अर्धवट राहिलेली अन् नकळत तुटलेली गोष्ट वस्तू भावना फुलून सुंदरतेचा साज नेसती आहे असं वाटतं वाह !!!
मनापासून धन्यवाद 🙏
Deleteवाटेतली खडकाळ वळणं स्वीकारने म्हणजे जिवंत असणे...
ReplyDeleteएकदम समर्पक...
धन्यवाद
Deleteताईसाहेब
ReplyDeleteपरकीयांच्या संस्कृतीतील संकल्पनेवरून मराठीत तितक्याच ताकदीने भावना उतरवणे सोपे नसते. पण तुम्ही ते सहज साध्य केले आहे. जपानी लोकांच्या बाबी साबी या संकल्पनेतील/ भावनेतील गोडी आणि सौंदर्य अजिबात कमी न होऊ देता, तुम्ही तिचा भावार्थ मराठीत अप्रतिमपणे मांडला आहे. ही कविता वाचून मनाला आणखी आनंदी राहण्याची प्रेरणा मिळते.
👏👏👏 Clap